صنعت چاپ یکی از ستون‌های مهم فرهنگی-اقتصادی کشور است؛ صنعتی که در تقاطع هنر و صنعت قرار دارد. ما تأثیرش را در بسته‌بندی، تبلیغات، نشر و حتی زبان و هویت ملی احساس می‌کنیم. در نشست جدید هیئت‌مدیره اتحادیه چاپخانه‌داران و صحاف تهران، به همراه مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد، موضوع مهم هم‌افزایی بین بخش دولتی و صنفی مطرح شد. این راهکاری که می‌تواند سوءتفاهم‌ها را کاهش دهد، موانع را بشناسد و قدم‌های واقعی برای ارتقای کیفیت و بهره‌وری بردارد.

نقش کلیدی نهاد دولتی در پیشبرد صنعت چاپ

نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد با تأکید بر این‌که این وزارتخانه متولی اصلی صنعت چاپ است، اظهار کرد نگاه ارشاد به چاپ هم فرهنگی است و هم صنعتی. از دید فرهنگی، چاپ وظیفه بزرگی دارد در حفظ زبان فارسی و تولید محتوای متناسب با هویت بومی. همچنین از دید صنعتی، چاپ و بسته‌بندی بخش‌های جدانشدنیِ توسعه سایر صنایع‌اند.

در همین راستا، سیاست‌ها تغییر کرده‌اند؛ برای مثال:

• حذف شرط پایان خدمت برای صدور مجوز، تا جوانان تحصیل‌کرده نیز فرصت ورود داشته باشند.

• ساده‌سازی مدارک مورد نیاز برای دریافت مجوز، کاهش زمان صدور مجوز صادراتی به کمتر از ۴۸ ساعت برای برخی فعالیت‌ها.

• بازبینی دستورالعمل صادرات محصولات چاپی غیرکتاب برای کاهش سخت‌گیری‌های غیرضروری.

این اقدامات، در کنار تلاش برای کاهش واردات و حمایت از تولید داخل، نشان می‌دهند که دولت قصد دارد در زمینه صنعت چاپ فعال‌تر عمل کند.

چالش‌های اصلی صنف چاپخانه‌داران، صحافان و تابلوسازان

با این حال، عضویت در تشکل صنفی تنها نیمی از مسیر است؛ معضلات فراوان‌اند:

• قدیمی بودن تجهیزات در صحافی: نوسازی ماشین‌آلات غالباً مقرون به صرفه نیست و هزینه‌ها سرِ به هوا. افزایش هزینه مواد اولیه مانند کاغذ، پلاستیک و سیم فنر مزید بر علت شده است.

• محدودیت‌های مجوزها و تعریف رسته‌‌ها: بعضی فعالیت‌هایی که شامل فرایند چاپ هستند (مثلاً چاپ روی پارچه، لیبل، سابلیمیشن) به‌صورت اشتباه در دسته‌بندی‌های متفاوت تعریف شده‌اند؛ این امر موجب سردرگمی برای صادرکنندگان مجوز می‌شود.

• مشکلات تأییدیه‌ها و مقررات شهری برای تابلوسازان، موانع سازمان زیباسازی شهری و دیگر دستگاه‌ها که روند کار را پیچیده و هزینه‌بر می‌کنند.

راهکارهایی برای هم‌افزایی مؤثر

برای آن‌که صنعت چاپ بتواند به جایگاه واقعی خودش برسد، هم‌افزایی بین فعالان صنفی و نهادهای دولتی ضروری است. پیشنهاداتی عملی برای تحقق این هم‌افزایی:

1. تعیین نقش واضح حوزه‌های مسئول
   مرزبندی مسئولیت‌ها بین وزارت فرهنگ و ارشاد، تشکل‌های صنفی و دیگر دستگاه‌های مرتبط باید شفاف باشد تا کارها تلف نگردد.

2. اصلاح ساختار مجوزها و تعاریف فعالیت‌ها
   واحدهای صنفی باید بدانند دقیقاً چه زیرمجموعه‌ای از صنف چاپ هستند؛ هر فعالیت مرتبط با چاپ باید بر اساس ماهیت واقعی خود تعریف شود.

3. حمایت مالی و تسهیلاتی از نوسازی تجهیزات
   کمک به تجدید و ارتقای تجهیزات در واحدهای چاپ و صحافی، از طریق وام‌های کم‌بهره یا تسهیلات دولت، بخشی از راه خروج از بن‌بست اقتصادی است.

4. آموزش و ارتقای دانش فنی
   برگزاری کارگاه‌ها، دوره‌های آموزشی در حوزه چاپ دیجیتال، بسته‌بندی نوین، تکنولوژی چاپ پیشرفته تا فعالان صنف بتوانند با استانداردهای جهانی رقابت کنند.

5. تسهیل صادرات و محدود ساختن واردات غیرضروری
   کاهش موانع حقوقی و اداری برای صادرات محصولات چاپی؛ و در عین حال سیاست‌گذاری هوشمندانه برای واردات مواد اولیه تا تولید داخلی آسیب نبیند.

چشم‌انداز آینده صنعت چاپ

اگر هم‌افزایی واقعی شکل گیرد، زمینه رشد کیفی و کمی بیشتر از همیشه فراهم است؛ صنعت چاپ می‌تواند به صادرکننده قدرتمند تبدیل شود، مشاغل جدید ایجاد کند، و در اقتصاد ملی سهم مؤثری داشته باشد. اما اگر مسیر روشنایی نباشد و موانع اداری، تجهیزات قدیمی، عدم شفافیت در مسئولیت‌ها ادامه پیدا کند، پیشرفت ممکن است کند یا نابرابر باشد.

پرسش و پاسخ‌های متداول

س: چرا مجوزها در صنعت چاپ مهم‌اند؟
ج: مجوزها ضمانت می‌کنند فعالیت‌ها مطابق با استانداردهای فنی، ایمنی و مقررات فرهنگی باشند؛ سوءتفاهم‌ها در تعاریف مجوزها مخل شفافیت اقتصادی و قانونی هستند.

س: چگونه می‌توان واردات را کاهش داد بدون اینکه کیفیت یا تنوع محصولات لطمه ببیند؟
ج: سیاست‌گذاری هوشمند با حمایت از تولیدکنندگان داخلی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه برای یافتن جایگزین‌های بومی و تسهیل تأمین مواد اولیه داخلی می‌تواند کلید این موضوع باشد.

س: نقش تشکل صنفی چیست؟
ج: تشکل‌ها صدای صنف‌اند؛ می‌توانند مشکلات واحدهای کوچک را به مسئولان منتقل کنند، در تدوین مقررات مشارکت داشته باشند، برای آموزش و توانمندسازی اعضا پیش‌قدم شوند.

س: آیا تغییر در سیاست‌های دولتی کافی است؟
ج: نه به تنهایی؛ نیاز به همکاری مستمر، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، نوآوری و افزایش کیفیت محصول وجود دارد. سیاست دولتی باید بستر را فراهم کند. اما فعالان صنفی نیز باید تحرک و توان علمی و فنی خود را بالا ببرند.